معیارهای انتخاب و بررسی کشنده X5000شکموتو
در حمل‌ونقل جاده‌ای، جابه‌جایی بارهای سنگین در مسافت‌های متوسط و طولانی به خودرویی نیاز داردکه توان کافی برای حرکت دادن محموله، در هر شرایط جاده‌ای داشته باشد. انتخاب کشنده مناسب تنها به قدرت موتور محدود نمی‌شود. گشتاور، آرایش محورها، ظرفیت مجاز محورها، گیربکس، سیستم تعلیق، تجهیزات ایمنی، راحتی کابین، شبکه خدمات پس از فروش و تناسب خودرو با نوع فعالیت، همگی در بهره‌وری یک ناوگان نقش دارند. به همین دلیل، شناخت ساختار و انواع کشنده نخستین گام برای انتخاب یک خودرو متناسب با نیاز واقعی کسب‌وکار است.
کامیون کشنده چیست و چه تفاوتی با کامیون باری و کمپرسی دارد؟
کامیون کشنده خودرو تجاری سنگینی است که وظیفه اصلی آن کشیدن تریلر است. برخلاف بسیاری از کامیون‌های باری، کشنده به اتاق بار ثابت مجهز نیست و تریلر از طریق مجموعه اتصال یا «صفحه پنجم» به شاسی آن متصل می‌شود. بخشی از وزن تریلر و محموله نیز از همین نقطه به محورهای عقب کشنده منتقل می‌شود.
یک کشنده می‌تواند بسته به نیاز عملیاتی به انواع مختلف تریلر متصل شود. تریلرهای چادری، کفی، یخچالی، کانتینربر، تانکر و برخی تریلرهای ویژه حمل بار سنگین نمونه‌هایی از این کاربری‌ها هستند.
کامیون باری ساختار متفاوتی دارد. در این خودرو، اتاق بار یا کاربری مستقیما روی شاسی کامیون نصب می‌شود و بخشی از ساختار اصلی خودرو است. کامیون‌های مسقف، یخچالی، بغل‌دار یا خودروهای مجهز به کاربری‌های تخصصی نمونه‌هایی از این گروه هستند.
در کامیون کمپرسی نیز اتاق بار روی شاسی نصب شده، اما برای تخلیه سریع موادی مانند شن، ماسه و مصالح ساختمانی به مکانیزم بالابر هیدرولیکی مجهز است. به همین دلیل کمپرسی بیشتر برای پروژه‌های ساختمانی، معدنی و عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
انواع کامیون کشنده
کشنده‌ها را می‌توان براساس تعداد و آرایش محورها، نوع سیستم انتقال قدرت و نوع کاربری که برای آن در نظر گرفته شده‌اند، دسته‌بندی کرد. آرایش محور یکی از مهم‌ترین شاخص‌هاست، زیرا بر ظرفیت حمل، توزیع وزن، کشش و نحوه عملکرد خودرو در مسیرهای مختلف تاثیر مستقیم دارد.
کشنده تک‌محور
کشنده تک‌محور معمولا در قسمت عقب یک محور دارد و اغلب با آرایش 4×2 عرضه می‌شود. این ساختار وزن و پیچیدگی کمتری دارد و می‌تواند برای حمل‌ونقل جاده‌ای و بارهایی که در محدوده ظرفیت قانونی این آرایش قرار دارند، انتخاب مناسبی باشد.
وزن کمتر مجموعه می‌تواند به افزایش ظرفیت مفید بار و در برخی شرایط به کاهش مصرف سوخت کمک کند. در مقابل، نوع بار، وزن واردشده بر محور عقب و شرایط مسیر باید هنگام انتخاب چنین کشنده‌ای به‌دقت بررسی شود.
کشنده دومحور
کشنده‌های موسوم به دومحور دارای دو محور در بخش عقب هستند و در آرایش‌هایی مانند 6×2 یا 6×4 عرضه می‌شوند. وجود محور اضافی امکان توزیع وزن روی تعداد بیشتری محور را فراهم می‌کند.
در مدل‌های 6×4، دو محور عقب محرک هستند؛ بنابراین این ساختار در شرایطی که کشش بیشتر اهمیت دارد، از جمله برخی مسیرهای دشوار، عملیات سنگین یا شرایط خارج از جاده، کاربرد بیشتری پیدا می‌کند. البته افزایش تعداد محورها و اجزای انتقال قدرت می‌تواند وزن، هزینه نگهداری و مصرف سوخت خودرو را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
معیارهای انتخاب کامیون کشنده مناسب
عدد اسب‌بخار به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش عملکرد یک کشنده نیست. در خودروهای سنگین، مقدار گشتاور و محدوده دور موتوری که این گشتاور در اختیار راننده قرار می‌گیرد اهمیت زیادی دارد. گشتاور مناسب در دورهای پایین می‌تواند حرکت مجموعه سنگین، عبور از شیب‌ها و حفظ سرعت در مسیر را تسهیل کند.
نوع گیربکس و هماهنگی آن با موتور نیز جزو موارد مهم در انتخاب کشنده است. تعداد دنده‌ها، ضرایب گیربکس و هماهنگی آن با موتور و دیفرانسیل بر شتاب‌گیری، عملکرد در شیب و مصرف سوخت تاثیر دارد.
یکی دیگر از موارد مهم انتخاب کشنده، بحث ظرفیت محورها و وزن مجاز آن است. پیش از انتخاب خودرو باید وزن محموله، نوع تریلر و محدودیت‌های قانونی محور و وزن ترکیبی بررسی شود. کشنده‌ای که برای یک فعالیت مشخص انتخاب می‌شود باید بتواند بار واردشده بر محورهای جلو و عقب را در محدوده مجاز تحمل کند.
همچنین تعلیق مناسب علاوه بر کیفیت سواری، در پایداری خودرو و انتقال ضربه به شاسی و محموله موثر است. سیستم تعلیق بادی در بسیاری از کشنده‌های جاده‌ای جدید به دلیل امکان کنترل بهتر ارتفاع و کیفیت سواری مورد استفاده قرار می‌گیرد، در حالی که در برخی فعالیت‌های سنگین، ساختارهای فنری همچنان کاربرد گسترده‌ای دارند. ضمن اینکه در این خودروها سیستم ترمز قدرتمند بسیار اهمیت دارد. با افزایش وزن مجموعه کشنده و تریلر، عملکرد سیستم ترمز اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند ABS، سامانه کنترل پایداری، ترمزهای کمکی و تجهیزات مرتبط با کنترل مجموعه کشنده و تریلر باید متناسب با نوع فعالیت بررسی شوند.
یکی دیگر از موارد مهم در انتخاب یک کشنده، وجود کابین راحت و مدرن است. در یک کشنده بین‌شهری، کابین عملاً محیط کار راننده برای ساعت‌های طولانی است. وضعیت صندلی، فضای استراحت، دید پیرامونی، دسترسی به کنترل‌ها، تهویه و امکانات رفاهی می‌توانند بر خستگی راننده و کیفیت کار در مسیرهای طولانی اثرگذار باشند.
هزینه مالکیت و خدمات پس از فروش نیز جزو مواردی است که در انتخاب نهایی محصول توسط راننده تاثیرگذار خواهد بود. مصرف سوخت، قیمت و دسترسی به قطعات، فواصل سرویس، شبکه نمایندگی‌ها و زمان مورد نیاز برای تعمیر خودرو از عوامل مهم در محاسبه هزینه کل مالکیت یا TCO هستند. برای ناوگان تجاری، حتی یک خودروی قدرتمند در صورت خواب طولانی برای تعمیر می‌تواند بخشی از مزیت اقتصادی خود را از دست بدهد.
کشنده شکموتو X5000؛ قوای محرکه ۵۲۰ اسب‌بخاری برای حمل سنگین جاده‌ای
یکی از نمونه‌های قابل بررسی در کلاس کشنده‌های جاده‌ای، کشنده شکموتو X5000 است. X5000 از موتور Cummins ISZ520 با حجم ۱۳ لیتر بهره می‌برد که حداکثر قدرت آن ۵۲۰ اسب‌بخار در ۱۹۰۰ دور در دقیقه اعلام شده است. حداکثر گشتاور موتور نیز ۲۴۶۰ نیوتن‌متر در محدوده ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ دور در دقیقه است.
وجود گشتاور بالا در دور موتور پایین، ویژگی مهمی برای یک کشنده محسوب می‌شود؛ زیرا موتور در بخش قابل توجهی از شرایط کاری می‌تواند بدون نیاز به افزایش زیاد دور، نیروی مورد نیاز برای حرکت مجموعه سنگین را تأمین کند.
موتور X5000 از استاندارد آلایندگی Euro 5 EEV بهره می‌برد و به فناوری SCR مجهز است. انتقال قدرت نیز توسط گیربکس FAST انجام می‌شود و گیربکس دارای ۱۶ دنده جلو و ۲ دنده عقب است.
در بخش ابعادی و ظرفیت‌ها، فاصله محوری خودرو ۳۸۰۰ میلی‌متر، وزن خالص بدون بار حدود ۶۸۸۵ کیلوگرم و وزن مجموع ناخالص مجاز خودرو ۴۴ هزار کیلوگرم اعلام شده است. حداکثر توانایی شیب‌روی نیز در اطلاعات کاتالوگ ۳۶ درصد ذکر شده است.
ظرفیت مجاز محور جلو ۷.۵ تن و محور عقب ۱۳ تن اعلام شده و X5000 در محور عقب از سیستم تعلیق بادی مجهز به ECAS بهره می‌برد. این سیستم امکان کنترل الکترونیکی ارتفاع تعلیق را فراهم می‌کند؛ قابلیتی که در کاربری‌های جاده‌ای و هنگام اتصال و کار با تریلر اهمیت دارد.
در بخش ایمنی نیز تجهیزاتی نظیر ABS، سیستم کنترل پایداری ESC، سیستم کنترل کشش ASR و ترمز کمکی موتور در فهرست تجهیزات خودرو دیده می‌شود. ترمز جلو و عقب از نوع دیسکی است و مجموعه ترمز از سامانه‌های WABCO بهره می‌برد.
برای کاربری بین‌شهری، کابین نیز بخش مهمی از مشخصات X5000 را تشکیل می‌دهد. تجهیزاتی مانند صندلی بادی راننده با قابلیت تنظیم برقی، تخت‌خواب، کولر درجا، بخاری درجا، کروزکنترل، سیستم مالتی‌مدیا، دوربین دنده عقب و یخچال برای این خودرو در نظر گرفته شده است. مجموعه این امکانات با ماهیت یک کشنده‌ای که می‌تواند ساعت‌های طولانی در مسیر باشد، تناسب دارد.